Dorodne pomidory, czyli szukać trzeba tam, gdzie jest

Rośliny zbożowe

Gryka

P1010018-006.JPG

 

Gryka siewna (Fagopyrum esculentum Mnch), zwana też gryką zwyczajną (F. sagitatum Gilib) lub hreczką jest uprawiana od przeszło 4 tysięcy lat. Najpierw w górskich rejonach północnych Indii, potem w Chinach, na Półwyspie Koreańskim, w Japonii i Azji Środkowej. Ślady uprawy znaleziono w wymarłych rolniczych osadach, m. in. w Mongolii i Gobi. W końcu II - na początku I tysiąclecia p.n.e. gryka dostała się przez Iran na Zakaukazie. Znacznie później znalazła się w Europie (XV w.), jeszcze później w Ameryce Północnej, a następnie nawet w Afryce, chociaż uprawiana jest głównie w strefach umiarkowanych. 

W górach Indii gryka jest rośliną chlebową, w dolinach - warzywną (łodygi i liście), w Chinach i Japonii robi się z gryki makaron.

 

Gryka jest zbożem o zdecydowanie mniejszym znaczeniu gospodarczym niż inne rośliny zbożowe. Różni się też od innych roślin zbożowych cechami morfologicznymi roślin i owocu. Należy do rodziny rdestowate, klasy dwuliściennych. Częścią użytkową jest trójgraniasty orzeszek (nazywany potocznie ziarnem) o ostrych, gładko zakończonych brzegach i barwie od jasno do ciemnobrązowej z szarym lub srebrzystym nalotem. Budowa anatomiczna owocu gryki jest inna niż budowa typowych ziarniaków zbożowych. Kwiaty są białe lub różowe.

 

Masa 1000 orzeszków - nasion wynosi 10-32 g. Wartość odżywcza jest zbliżona do wartości odżywczej innych roślin zbożowych, ale niższy jest udział cukrowców (63,4-69,2 %) - z wyjątkiem ziarniaków owsa; wyższy udział błonnika (12,8-16 %) - z wyjątkiem ziarniaków owsa; niższy udział białka (10,5-12,8 %) - z wyjątkiem ziarniaków pszenicy, jęczmienia, owsa i prosa; podobny udział tłuszczu (2,6-3 %) - z wyjątkiem ziarniaków owsa, kukurydzy i prosa; zbliżony udział składników mineralnych (2-3,2 %) - z wyjątkiem ziarniaków owsa i prosa. Nasiona gryki zawierają szczególnie dużo magnezu - w 100 g ok. 210 mg, celulozę, żelazo, wapń, fosfor, miedź, cynk, bor, jod, nikiel, kobalt, kwasy jabłkowy i cytrynowy oraz witaminy z grupy B, zwłaszcza B1 i B2, PP i P (rutynę).

Magnez, którego kasza gryczana ma tak dużo, koi nerwy i pomaga w zwalczaniu depresji, korzystnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy i zapobiega chorobom serca, pomaga w utrzymaniu zdrowych zębów, zapobiega odkładaniu się wapnia w postaci złogów w układzie moczowym oraz pęcherzyku żółciowym.

Rutyna uszczelnia naczynia krwionośne, zapobiega lub leczy żylaki (również hemoroidy), "pajączki" na twarzy i niełatwo dopuszcza do tworzenia się siniaków. Dzięki rutynie wzmaga się krążenie krwi oraz przepuszczalność krwinek.

Tak zwane pokarmy wysokoresztkowe są najlepszym naturalnym środkiem zapobiegającym zaparciom i zwalczającym je. Kasza gryczana, jak i inne wyroby z grubo mielonego ziarna, jest naturalnym środkiem przeczyszczającym.

Należy podkreślić, że tłuszcz gryki nie podlega procesowi jełczenia, a białko jest lekkostrawne, dietetyczne, o zbliżonych składzie aminokwasowym do białka jajka kurzego. Nie zawiera glutenu, co sprawia, że kasza i mąka gryczana znajdują zastosowanie w produkcji artykułów spożywczych dla osób ze schorzeniami metabolicznymi (celiakia).

Kasza gryczana prażona zawiera więcej makro- i mikroelementów oraz witamin niż nieprażona, tzw. krakowska.

 

Gryka uprawiana jest jako forma jara. Jest to roślina o małych wymaganiach glebowych, owadopylna i miododajna (50-60 kg miodu z 1 ha). Miód ma duże walory smakowe oraz lecznicze.

 

Gryka przeznaczona jest głównie dla przemysłu kaszarskiego do wyrobu kaszy gryczanej, dla przemysłu farmaceutycznego do produkcji rutyny - składnika lekarstw przeciwmiażdżycowych. Otrzymywana z przemiału gryki mąka nie jest mąką chlebową, ale może stanowić dodatek do mąki chlebowej. Odpady z przerobu orzeszków (łuski i pył mączny) znajdują zastosowanie jako pasza dla zwierząt gospodarskich, ale w niewielkich ilościach, gdyż mogą powodować podrażnienia i stany zapalne błon śluzowych.

 

Innym gatunkiem z tej rodziny jest tatarka (F. tataricum Gaert.), zaliczana do chwastów (m.in. gryki). W odróżnieniu od gryki tatarka nie ma czerwonych przebarwień na łodygach i liściach, jest samopylna, ponadto wytwarza mniejsze orzeszki z karbowanymi krawędziami.

 

Źródła:

1) Czikow P., Łaptiew J. "Rośliny lecznicze i bogate w witaminy", PWRiL,

2) Gumowska I. "Bądź zdrów - smacznego!", Wydawnictwo "Watra",

3) Mindell E. "Biblia witamin", "Wiedza i Życie",

4) "Surowce spożywcze pochodzenia roślinnego" pod red.K. Świetlikowskiej.

 

 

 

P1010001-001.JPG